Financiering

Doel

De gemeente Nijmegen financiert haar bezittingen met eigen middelen en met geleend geld. In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de  financieringspositie van de gemeente Nijmegen. Op basis hiervan worden de financieringsactiviteiten in 2014 beschreven. Daarna wordt ingegaan op de rente, verkregen zekerheden en risico's. Afsluitend worden actuele ontwikkelingen besproken.

Financieringspositie

De financieringsbehoefte van de gemeente Nijmegen ontstaat voornamelijk door investeringen in materiële vaste activa, uitgaven binnen grondexploitaties en aan derden verstrekte leningen. In deze financieringsbehoefte wordt voorzien door, naast de eigen reserves en voorzieningen, geld te lenen.
Hieronder hebben we vanuit de balans in de jaarrekening een overzicht gemaakt van onze bezittingen (links) en de manier waarop we deze betalen (rechts).

Bedragen x € 1 miljoen

Financieringsbehoefte (activa)

Financieringsmiddelen (activa)

1 jan '14

31 dec '14

1 jan '14

31 dec '14

Operationeel

Investeringen materiële vast activa

368

402

Reserves

80

88

Grond(exploitatie)

373

319

Voorzieningen

66

72

Financiering

Verstrekte langlopende

393

382

Opgenomen langlopende leningen

688

674

 -/- Teruggeleend door GEM Waalsprong

-204

-160

189

222

Verstrekte kortlopende leningen

10

17

Opgenomen kortlopende leningen

153

140

Overige activa

154

123

Overige passiva

107

110

Op hoofdlijnen valt hieruit af te leiden dat de aangetrokken langlopende leningen de volgende drie bestemmingen hebben:

  • Leningen aan derden, waaronder grondexploitaties in deelnemingen
  • Grondexploitaties in eigen beheer
  • Investeringen in materiële vaste activa.

Van het totaal aan langlopende leningen van € 674 miljoen wordt € 382 miljoen (60%) doorgeleend aan derden, waaronder de deelneming GEM Waalsprong C.V. voor de gelijknamige grondexploitatie. Dit laatste is nodig omdat bij grondexploitaties de kosten voor de baten uitgaan en daarom het saldo (= boekwaarde) moet worden gefinancierd. Om diezelfde reden wordt ook € 94 miljoen geleend voor de grondexploitaties in eigen beheer.
Hierna resteert van de langlopende leningen nog ongeveer € 200 miljoen. Dit wordt ingezet voor de investeringen in materiële vaste activa.

Zowel de boekwaarde van de grondexploitaties in eigen beheer (eind 2014: € 319 miljoen) als die van de investeringen in materiële vaste activa (eind 2014: € 402 miljoen) worden deels gefinancierd met langlopende leningen. Deze leningen hebben een looptijd van 1 jaar of langer. De resterende financieringsbehoefte wordt ingevuld met kortlopende leningen (eind 2014: € 140 miljoen) en de eigen reserves en voorzieningen (eind 2014: € 160 miljoen). De kortlopende leningen hebben een looptijd van minder dan 1 jaar.

In vergelijking met begin 2014 wordt zichtbaar dat langlopende leningen die in 2014 afliepen niet volledig zijn geherfinancierd met nieuwe langlopende leningen. Dit komt doordat zoveel mogelijk gebruik is gemaakt van korte financiering in de vorm van kasgeld.

Hierna volgt een nadere toelichting op de balansposten vanuit de financieringsactiviteiten.

Financieringsactiviteiten
Verstrekte langlopende leningen

De langlopende leningen die de gemeente Nijmegen verstrekt gaan hoofdzakelijk naar de deelneming GEM Waalsprong C.V., voor de gelijknamige grondexploitatie, en naar woningcorporaties. De deelneming GEM Waalsprong leent een gedeelte van dit geld weer terug aan de gemeentelijke planexploitatie ten behoeve van de Waalsprong, waarmee de gronden worden gekocht. Deze gemeentelijke planexploitatie wordt weliswaar buiten de gemeente geadministreerd, maar wél in de balans van de gemeente Nijmegen opgenomen. In voorgaande cijferopstelling wordt daarom het totaal aan verstrekte langlopende leningen (eind 2014: € 382 miljoen) verminderd met het geld wat de GEM Waalsprong weer terug leent (eind 2014: € 160 miljoen).

Hierna volgt een specificatie van de verstrekte leningen.

Bedragen x € 1 miljoen

1 jan '14

31 dec '14

Verstrekking -/- aflossing

Deelneming GEM Waalsprong C.V.

280

280

0

Waalfront BV

0

4

4

DAR NV

6

5

0

Woningcorporaties

57

45

-12

NUON*

40

37

-3

Overige instellingen met een publieke taak

11

11

0

Totaal verstrekte langlopende leningen

393

382

-11

* Bij de verkoop van aandelen Nuon in 1998 is een deel van het door de Zuid Gelderse Nutsbedrijven verschuldigde bedrag omgezet in een lening.

Uit bovenstaande opstelling blijkt dat verstrekte leningen en ontvangen aflossingen per saldo hebben geleid tot een afname van € 11 miljoen in 2014 (2013: toename van € 21 miljoen). Dit komt hoofdzakelijk door aflossingen van woningcorporaties.

GEM Waalsprong

Eind 2014 is een aflopende lening van € 30 miljoen vervangen door een nieuwe lening met dezelfde omvang. Het totaal van langlopende leningen aan de GEM Waalsprong (€ 280 miljoen) is daarmee gelijk gebleven. Daarnaast mag de GEM Waalsprong € 20 miljoen kort lenen. Het totale kredietplafond bedraagt € 300 miljoen. Dit is in 2014 tijdelijk verhoogd naar € 320 miljoen. Hoewel deze extra financieringsruimte niet nodig is gebleken zit de financiering van de GEM Waalsprong eind 2014 dicht tegen het kredietplafond aan. Op basis van de verwachtingen in 2015 is deze extra financieringsruimte tot eind 2015 beschikbaar gesteld.

OB WaalFRONT

Door de gemeente Nijmegen bouwrijp gemaakte gronden worden aan het Ontwikkelingsbedrijf Waalfront verkocht. Bouwfonds participeert samen met de gemeente Nijmegen in deze PPS-constructie. Met de gefaseerde overdracht van gronden door de gemeente naar het OB Waalfront is in 2014 begonnen. In overeenstemming met de samenwerkingsovereenkomst financieren de gemeente Nijmegen en Bouwfonds ieder de helft. Daarom heeft de gemeente Nijmegen in 2014 een lening verstrekt van € 4 miljoen.

Woningcorporaties

Het leningenpakket aan woningcorporaties is in 2014 afgenomen tot € 45 miljoen door aflossingen op bestaande leningen. Sinds de oprichting van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) verstrekken gemeenten niet meer zelf leningen aan woningcorporaties, maar staan zij garant voor leningen die het WSW verstrekt. Daarmee is deze directe financiering een aflopende zaak.

Overige instellingen met een publieke taak

In 2014 zijn geen leningen verstrekt aan overige instellingen met een publieke taak. Wel is een garantstelling verstrekt om een financieel knelpunt bij hockeyvereniging Union op te lossen. De leden van de hockeyvereniging hebben voor de helft een bijdrage geleverd. Daarnaast is een gedeeltelijke garantstelling verstrekt aan een bank, waardoor hockeyvereniging Union een beroep kon doen op een rekening-courantkrediet. Stichting Waarborgfonds Sport staat hiervoor ook gedeeltelijk garant. De risicoverdeling tussen de bank, de gemeente en Stichting Waarborgfonds Sport is gebaseerd op de verhouding in de bestaande financiering.

Ontwikkelingsbedrijf

Binnen de gemeente is € 94 miljoen beschikbaar gesteld aan het Ontwikkelingsbedrijf van de gemeente. Dit is nodig omdat bij grondexploitaties de kosten voor de baten uitgaan en daarom het saldo (= boekwaarde) moet worden gefinancierd. Op gemeenteniveau is dit echter geen verstrekking van een lening aan een derde partij. Daardoor is dit geen vordering op de gemeentelijke balans.
Een groot deel van het geld is voor de gemeentelijke verwervingen binnen het project Waalfront (€ 59 miljoen). Naarmate de verwervingen voor de Waalfront bouwrijp worden overgedragen aan het Ontwikkelingsbedrijf Waalfront, gaat ook een deel van de leningen mee.

Opgenomen leningen

De schuldpositie van de gemeente Nijmegen bestaat uit langlopende en kortlopende leningen. Deze is in 2014 met € 27 miljoen afgenomen naar € 814 miljoen (eind 2013: € 841 miljoen). Hierna volgt een toelichting op de langlopende en kortlopende leningen.

Langlopende leningen

Ter financiering van investeringen in materiële vaste activa, uitgaven binnen grondexploitaties en het verstrekken van leningen aan derden leent de gemeente Nijmegen geld. Langlopende leningen zijn afgesloten bij de Bank Nederlandse Gemeenten en de provincie Groningen. Het saldo van opgenomen langlopende leningen is gedaald naar € 674 miljoen (eind 2013: € 688 miljoen). Deze daling van € 14 miljoen is het saldo van nieuwe leningen en aflossingen op bestaande leningen. In dit saldo zijn nieuwe leningen inbegrepen van in totaal 65 miljoen, waaronder € 35 miljoen voor eigen financiering. Het restant van € 30 miljoen betreft herfinancieren van leningen die afliepen voor de GEM Waalsprong. Deze leningen zijn één-op-één doorverstrekt aan de GEM Waalsprong.

kortlopende leningen

Tijdelijke liquiditeitstekorten worden opgevangen met kortlopende leningen, bestaande uit kasgeldleningen met een looptijd van meestal korter dan 1 maand. Kortlopende leningen worden via geldmakelaars vaak afgesloten bij verzekeraars, pensioenfondsen en provincies die voor korte tijd geld beschikbaar stellen. Hierbij houden wij rekening met de wettelijke kasgeldlimiet die de omvang van leningen met een looptijd van korter dan 1 jaar maximeert (limiet 2014: € 67 miljoen). Dit om de gevolgen van een snelle rentestijging te beperken. Bijzonderheid is dat de gemeente Nijmegen in januari 2014 van Rijkswaterstaat een voorschot heeft ontvangen van ongeveer € 100 miljoen voor uitgaven binnen het project Dijkteruglegging in 2014. Doordat dit geld pas gedurende of zelfs aan het einde van het jaar is uitgeven hoefden we minder kort te lenen. Hiermee hadden we de ruimte om langlopende leningen die afliepen tijdelijk op te vangen met goedkoper kort geld. Eind 2014 hebben we hiervoor alsnog langlopende leningen aangetrokken.

Rente & risico's

Zowel de korte rente op de geldmarkt als de lange rente op de kapitaalmarkt zijn in 2014 verder gedaald. Bij kasgeldleningen met een looptijd van enkele weken kregen we er zelfs geld op toe. Binnen de wettelijke kasgeldlimiet profiteren we hier maximaal van. Daarnaast hoefden we met voornoemd voorschot van Rijkswaterstaat aflopende langlopende leningen niet meteen te vervangen door nieuwe langlopende leningen. Dit samen heeft geleid tot rentevoordelen die we in tussentijdse rapportages hebben gemeld.

Bij het opnieuw financieren van een lening bestaat het risico van een hogere rente. Om dit risico te beperken sturen we aan op een meerjarige spreiding van leningbedragen die vervallen in een jaar. Dit doen we door te variëren in looptijden. De renterisiconorm maximeert de totale aflossing (en renteherziening) in een jaar op 20% van het begrotingstotaal. Voor langlopende leningen kiezen we, mede afhankelijk van de renteverwachting, voor looptijden van 1 tot 10 jaar. Hiermee blijven we ruimschoots onder de renterisiconorm, zoals blijkt uit de bijlage.

Het risico dat partijen waaraan de gemeente geld heeft verstrekt niet aan hun rente- en aflossingsverplichtingen kunnen voldoen, wordt zoveel mogelijk beperkt door het stellen van zekerheden en het verkrijgen van borgstellingen van Waarborgfondsen. Leningen aan woningbouwcorporaties (eind '14: € 45 miljoen) zijn volledig geborgd door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), waarbij de gemeente een achtervangpositie inneemt. Leningen aan sportclubs worden voor 50% geborgd door de Stichting Waarborgfonds Sport.

Actuele ontwikkelingen

Gemeenten zijn sinds december 2013 door het schatkistbankieren verplicht om overtollige middelen bij het Rijk te stallen, tegen een minimale rentevergoeding. De gemeente Nijmegen beschikt niet structureel over overtollige middelen. Daarom zijn de financiële consequenties voor ons beperkt. Echter, voor het dagelijks geldverkeer moeten we buffers aanhouden. Bedragen boven een drempelbedrag van € 4,3 miljoen parkeren we bij het Rijk. Niet elk kwartaal is het gemiddeld saldo onder de drempel gebleven.